Tohum büyüme ve gelişimi üzerine çevrenin etkisi

Ekonomik ürün olarak tohumu kullanılan bitkileri yetiştirenler üreticiler için tohumun kalitesi ve verimi ciddi bir öneme sahiptir. Tohum verimi, elde edilen tohum sayısı ve birim tohum ağırlığı (bin tane ağırlığı) ile belirlenir. Tohumların oluşumu esnasında meydana gelen ovül (yumurta) sayısı ve bunların döllenme oranları tohum verimini belirleyici faktörlerdir.

Tane büyüme hızı ve tane doldurma süresi çoğu bitki türünde genetik olarak kontrol edilir, ancak aynı zamanda çevreden de etkilenirler. Olgunlaşan tohumlardaki genetik boyut farklılıkları, toplam hücre sayısı ve tohum büyüme oranındaki farklılıklar olarak kendini gösterir. Örnek verecek olursak büyük tohumlar, küçük tohumlardan daha fazla hücreye ve daha yüksek bir büyüme oranına sahiptir.

Tohum gelişimi sırasında herhangi bir zamanda su yetersizliği, düşük veya yüksek sıcaklık, besin yoksunluğu ve gölgeleme gibi stresler meydana gelebilir. Bazen bitkiler tarafından birden fazla stres yaşanabilir. Örneğin yüksek sıcaklık ve su stresinin tohum gelişimi üzerindeki birlikte etkisi, bireysel streslerin toplamından daha büyük etkiye sahip olabilir. Stresin süresi kadar, tohum gelişiminin hangi aşamasında meydana geldiği de önemli bir husustur.

Tohum gelişimine etki eden bazı çevresel faktörleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

1. Bitkiye gelen ışık yoğunluğu fotosentetik aktiviteyi belirlemede önemli bir rol oynar.
2. Tane gelişimi sırasında “green stay” dediğimiz yaprakların daha uzun süre yeşil kalması verimde önemli bir faktör olabilir.
3. Tohumun bitki üzerinde bulunduğu konumu, tohum büyüme oranını ve tohum olgunlaşma süresini etkileyebilir.
4. Su stresinin tohum gelişimi ve büyümesi üzerine doğrudan etkisi oldukça azdır. Daha çok fotosentezi limitleyen ve yaprağın yaşam ömrünü kısaltan dolaylı etkileri vardır.
5. Çok yüksek veya çok düşük sıcaklıklar, metabolik aktivitesini değiştirerek tohumun büyüme hızını doğrudan etkileyebilir. Bitki tarafından fotosentezin kısıtlanması gibi dolaylı etkiler de vardır. Bu etkiler ise tohuma alınan besin miktarını azaltır.

Tüm bunların eşliğinde elde edilecek verimin, bitkinin çevresel talepleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu söylemek mümkün olacaktır.

KAYNAK

Bewley, J. D., & Black, M. (2013). Seeds: physiology of development and germination. Springer Science & Business Media.

Resim Kaynak

sgs.com.tr