Gluten: Zararlı mı? Yararlı mı?

Glutensiz beslenme son on yılın en büyük sağlık trendi olabilir, ancak glutenin herkes için mi yoksa sadece belirli tıbbi sorunları olanlar için mi sıkıntı olduğu konusunda kafa karışıklığı vardır. Cevap, iki seçenek de olabilir. Gerçek cevap, durumun kişiden kişiye değiştiğidir.

Çölyak hastalığı veya intoleransına sahip bazı insanların sağlık nedenleriyle bundan kaçınması gerektiği açıktır. Bununla birlikte, sağlık dünyasındaki pek çok kişi, toleransı olsun ya da olmasın herkesin glutensiz bir diyet uygulaması gerektiğini öne sürüyor. Yine de bu yöntemlerin bilim tarafından desteklenip desteklenmediğini merak edebilirsiniz. Bu yazıda, glutenin sizin için gerçekten kötü olup olmadığını anlatacağım.

Gluten nedir?

Gluteni düşündüğünüzde akla muhtemelen pizza, makarna ve ekmek gibi yiyecekler gelir. Gluten; buğday, arpa, çavdar ve tritikale gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein ailesidir. Aynı zamanda einkorn, spelt, emmer gibi eski buğdaylarda ve malt gibi bu tür tahıllardan yapılan bileşenlerde de bulunur. Meyveler, sebzeler, baklagiller, süt, süt ürünleri, balık, yumurta gibi ürünlerin yanı sıra siyah veya kırmızı pirinç, mısır, darı ve yulaf gibi tahıllar da gluten içermemektedir.

Gluten sanıldığı gibi zararlı mı?

Çoğu insan, hiçbir yan etkisi olmaksızın gluten tüketebilir. Ancak glüten, belirli sağlık sorunlarına sahip kişilerde sıkıntılara neden olabilir. Çölyak hastalığı teşhisi konmuş, gluten intoleransı veya gluten alerjisi teşhisi konmuş kişiler glutenli gıdalar tüketmemelidir. 

Gluten proteinleri, sindirim sistemimizdeki proteinleri parçalayan proteaz enzimlerine karşı oldukça dirençlidir. Proteinlerin eksik sindirimi, peptitlerin ince bağırsak duvarından geçerek vücudumuzun geri kalanına geçmesine sebep olur. Bu durum, çölyak gibi bir dizi glutenle ilişkili hastalıkta bağışıklık tepkilerini tetikleyebilir. Çölyak hastalığı, gluten yemeye yanıt olarak ortaya çıkan ciddi bir otoimmün reaksiyondur. Şu anda, ömür boyu glutensiz diyet uygulamak çölyak hastalığının tek tedavisidir. Hastalık, bir kan testi veya biyopsi ile teşhis edilebilir [1].

Herkes glutenden uzak durmalı mı?

İnsanların büyük çoğunluğu için glutenden kaçınmak zorunda değildir. Glutenle ilgili hastalık teşhisi konmadıkça, glutenin sağlığınız üzerinde olumsuz bir etkisi olduğu iddialarını destekleyen çok az kanıt vardır.

Glutensiz beslenen çoğu insanın daha iyi hissetmesinin birkaç nedeni vardır. Glutenden kaçınmak, fast food, unlu mamuller ve şekerli gıdalar gibi işlenmiş yiyeceklerin azaltılmasını gerektirir. Bu yiyecekler sadece gluten içermez, aynı zamanda yüksek oranda kalori, şeker ve sağlıksız yağlar içerirler. Pek çok insan glutensiz diyetle kilo verdiklerini, daha az yorgun hissettiklerini ve glutensiz diyetle daha az eklem ağrıları yaşadıklarını söylemektedir. Bu faydaların glutenden çok sağlıksız yiyeceklerin yenmemesine atfedilmesi muhtemeldir [2].

Gereksiz yere glutenden kaçınmak zararlı olabilir ve tip 2 diyabet gibi bazı kronik hastalıkların riskini artırmasıyla ilişkilendirilmiştir. Harvard Tıp Fakültesi tarafından yapılan yakın tarihli bir araştırma, gereksiz glutensiz beslenmenin kalp sorunlarına neden olabileceğini de gösterdi [3].

Glutensiz ürünler daha mı sağlıklı?

Bir öğenin glutensiz olması sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Birçok şirket; glutensiz kurabiyeleri, kekleri ve diğer yüksek oranda işlenmiş yiyecekleri gluten içeren muadillerine göre daha sağlıklı olarak pazarlamaktadır. Glutensiz ürünlerin, ihtiyaç duyanlar için faydalı olduğu kanıtlanmış olsa da gluten içeren ürünlerden daha sağlıklı değillerdir [4].

Sonuç olarak, glutensiz bir diyet uygulamak, bazıları için bir gereklilik bazıları içinse için bir seçimdir. Gluten ile insan sağlığı arasındaki ilişki karmaşıktır ve araştırmalar hâlâ devam etmektedir.

KAYNAKLAR

1. What is gluten?
   (onlinelibrary.wiley.com)
2. What is gluten, and why is it bad for some people?
   (medicalnewstoday.com)
3. Long term gluten consumption in adults without celiac disease and risk of coronary heart disease: prospective cohort study
   (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
4. The Gluten-Free Diet: Fad or Necessity?
   (ncbi.nlm.nih.gov)

Resim Kaynak

• verywellhealth.com