Buğday’da Pas Hastalıkları
Tahıllarda hastalık yapan organizmalar arasında en önemlilerden biri de patojenik mantarlardır. Hastalığa sebep olan mantar cinsine göre üç çeşit buğday pas hastalığı vardır; sarı pas, yaprak pası ve kara pas. Bunlar buğdayın en yaygın ve önemli hastalıkları olmasından dolayı üzerinde en çok çalışılan bitki hastalıklarındandır. Pas hastalığına sebep olan mantar cinslerinin özellikleri, besin maddelerini kendileri üretmek yerine diğer bir canlı ya da ölü konukçu dokusundan elde ederler. Mantarlar tohum ya da topraktan bulaşabildikleri gibi rüzgar, su, böcek, hayvan veya insanlar yoluyla da yayılabilir.
Tahıllarda hastalık yapan organizmalar arasında en önemlilerden biri de patojenik mantarlardır. Hastalığa sebep olan mantar cinsine göre üç çeşit buğday pas hastalığı vardır; sarı pas, yaprak pası ve kara pas. Bunlar buğdayın en yaygın ve önemli hastalıkları olmasından dolayı üzerinde en çok çalışılan bitki hastalıklarındandır. Pas hastalığına sebep olan mantar cinslerinin özellikleri, besin maddelerini kendileri üretmek yerine diğer bir canlı ya da ölü konukçu dokusundan elde ederler. Mantarlar tohum ya da topraktan bulaşabildikleri gibi rüzgar, su, böcek, hayvan veya insanlar yoluyla da yayılabilir.
Sarı Pas
Puccinia striiformis fungusunun neden olduğu sarı pasın belirtileri yapraklar üzerinde sarı ile portakal renginin değişik tonlarına sahip ürediosporların meydana getirdiği dar şeritler halinde oluşan püstüllerdir.
Başak çıkarma devresinden sonra başakçıktaki kavuzları da enfekte edebilirler. Zamanla pas püstüllerinin renkleri koyulaşarak portakal rengi ve kahverengiye dönüşerek hastalığın ileri safhalarında enfekte olmuş dokular kuruyarak canlılığını kaybeder. Sarı pas, buğday, arpa, çavdar ve bunlarla akraba birçok bitkiyi enfekte edebilirler. Bu hastalık buğday üretilen yüksek rakımlı ve ılıman iklime sahip her yerde tespit edilmiştir.
Kara Pas
Kara pasa Puccinia graminis f.sp. tritici fungusu neden olmaktadır. Koyu kırmızı-kahve renkli püstüller yaprağın iki yüzünde, sapta ve başakta oluşabilir. Hafif enfeksiyonlarda, dağınık yerlerde oluşan püstüller ağır enfeksiyonlarla da birleşebilir. Püstülleri meydana getiren ürediospor kümeleri epidermisi yırtıp çıktığında bitki yüzeyi pürüzlü ve yırtık bir görünüş almaktadır. Hastalığın ileri evrelerinde kırmızımsı kahverengi lezyonlar oluşur. Patlayan pas püstülleri çok sayıda siyah sporlar oluşturur. Paslar içinde bitkiye en çok zarar veren hastalıktır.
Kara pas başakta tane sayısı ile bin tane ağırlığını ve kalitesini düşürür. Hastalığa uygun şartlar tam oluştuğunda bütün ürün kaybedilebilir.
Kahverengi Pas
Puccinia triticina fungusunun sebep olduğu yaprak pası (aynı zamanda kahverengi pas ve turuncu pas olarakda adlandırılır) belki de buğdayda en yaygın görülen hastalıktır. Belirtileri yuvarlağa yakın şekilli kahverengi ürediospor kümelerinden oluşan pas püstülleri yaprak ayası ve kınının üst yüzeyinde, üst boğum arası ve kılçıklarda lokal olarak bulunabilir.
Kahverengi pas buğday da başak çıkarma devresinden sonra, sarı pasa göre daha geç devrede ve daha yavaş enfeksiyon yapmaktadır. Hastalık erken dönemde başlarsa şartlarda uygun gittiğinde verimde önemli düşüşler görülür.
İlaçlama Tekniği
Pas etmenlerine karşı yeşil aksam ilaçlaması yapılmalıdır. Yaprakların ve sapın yüzeyi ilaçlı su ile kaplanmalıdır. Yabancı ot ilaçlaması yapılacak ise pas ilaçlaması ile çakışmayacak tarihlerde yapılmalıdır.
KAYNAK
(I) Bockus, W.W., Bowden, R.L., Hunger, R.M., Morrill, W.L., Murray, W.L., Smiley, R.W. Compendium of Wheat Diseases and Pests. 2010.
(II) AYKUT, F. Buğdayda Kahverengi Pasa Dayanıklılık Genleri İle İlgili Moleküler Markörler Üzerinde Araştırmalar. 2007. Bornova- İZMİR
(III) Prescott, J.M., Burnett, P.A., Saari, E.E., Ransom, J., Bowman, J., Milliano, W.de., Singh, R.P., Bekele, G. Buğday Hastalık ve Zararlıları
(IV) Buğday ve arpa tarımı kitabı
Resim Kaynak
