Taşa Dönüşen Ağaçlar: İklim Krizine Karşı İncir Ağacından Yeni Umut

Kenya’ya özgü bazı incir ağaçları, gövdelerinde kireçtaşı benzeri yapılar oluşturarak atmosferdeki karbondioksiti toprağa hapsedebiliyor. Bu sıra dışı mekanizma, iklim değişikliğiyle mücadelede tarımın rolünü yeniden tanımlayabilir.

Kenya’da yetişen bazı incir ağaçları, sadece meyve vermekle kalmıyor; aynı zamanda atmosferdeki karbondioksiti toprağa gömerek taşa dönüştürebiliyor. Yeni bir araştırma, bu ağaçların gövdelerinde ve çevresindeki toprakta kalsiyum karbonat biriktirdiğini ve bu şekilde CO₂’yi uzun vadeli olarak depoladıklarını ortaya koydu.

Bu bulgular, Çek Cumhuriyeti’nin başkenti Prag’da düzenlenen Goldschmidt Jeokimya Konferansı’nda sunuldu. Kenya, ABD, Avusturya ve İsviçre’den bilim insanlarının ortak çalışmasıyla gerçekleştirilen araştırma, "oksalat-karbonat döngüsü" adı verilen bu biyokimyasal mekanizmayı inceleyen ilk tarımsal gıda temelli araştırmalardan biri olma özelliğini taşıyor.

Ağaçlar fotosentez yoluyla CO₂’yi organik karbon şeklinde yapraklarına, dallarına ve köklerine dönüştürürler. Bu nedenle ağaç dikimi, karbon salımını dengeleme aracı olarak görülür. Ancak bazı özel ağaç türleri, bunun ötesine geçerek kalsiyum oksalat kristalleri oluşturur. Bu kristaller, zamanla mikroorganizmalar tarafından parçalanarak kalsiyum karbonata dönüşür – yani kireçtaşına benzer, inorganik karbon formlarına. Bu karbon, organik karbona kıyasla toprakta çok daha uzun süre kalıcıdır.

Zürih Üniversitesi’nden Dr. Mike Rowley, bu mekanizmanın karbon tutma potansiyelinin şimdiye dek yeterince değerlendirilemediğini söylüyor. Eğer tarım sistemlerinde meyve veren ve aynı zamanda bu şekilde karbon depolayabilen ağaçlar kullanılabilirse, iklim değişikliğiyle mücadelede iki yönlü bir fayda sağlanabilir: gıda üretimi ve karbon yutaklığı.

Araştırmada, Kenya’nın Samburu bölgesinde yetişen üç farklı incir türü üzerinde çalışıldı. Bu türlerin çevresindeki toprak örneklerinde kalsiyum karbonat oluşumu analiz edildi ve bu dönüşümde rol oynayan mikrobiyal topluluklar belirlendi. Stanford Üniversitesi’ndeki gelişmiş bir radyasyon ışık kaynağı ile yapılan analizlerde, karbonat oluşumunun hem gövde dış yüzeyinde hem de iç dokularda gerçekleştiği tespit edildi.

Araştırmaya göre, incelenen türler arasında Ficus wakefieldii, CO₂’yi kalsiyum karbonata dönüştürme konusunda en etkili tür oldu. Bilim insanları, bu türün agroforestry (tarımsal ormancılık) sistemlerinde kullanımı için su ihtiyacı, verim potansiyeli ve karbon tutma kapasitesi gibi parametreleri detaylı şekilde değerlendirmeyi planlıyor.

Oksalat-karbonat yolu ilk kez İroko (Milicia excelsa) ağacında tespit edilmişti. Bu ağaç, ömrü boyunca toprağa yaklaşık 1 ton kalsiyum karbonat depolayabiliyor. Ancak şimdi, meyve veren ağaçların da bu yeteneğe sahip olduğu anlaşılmakta. Bu durum, tarım ile iklim değişikliği arasındaki etkileşimi yeniden düşünmemiz gerektiğini gösteriyor.

Sonuç olarak, sadece gölge ve meyve değil, aynı zamanda taş gibi kalıcı karbon depoları da sağlayabilen ağaçlar geleceğin tarım sistemlerinde önemli bir yer edinebilir.

KAYNAK: sciencedaily